ÜNİVERSİTE Mİ MESLEK Mİ? GENÇLER YENİ BİR DÖNÜM NOKTASINDA

İŞKUR’un 2026 yılı ilk çeyrek verilerine göre işverenlerden 508 bin 910 açık iş talebi geldi. Üretimden hizmet sektörüne kadar birçok alanda personel açığı sürerken, üniversite eğitimi ile mesleki eğitim arasındaki tercih gençler için yeniden tartışma konusu oldu. TÜİK, YÖK ve İŞKUR verileri, kariyer planlamasında artık yalnızca diploma değil, istihdam olanaklarının da belirleyici hâle geldiğini gösteriyor.

Türkiye’de milyonlarca genç eğitim hayatının en önemli kararlarından biriyle karşı karşıya bulunuyor: Üniversite okumak mı, doğrudan bir meslek edinmek mi? Uzun yıllar boyunca üniversite diploması güvenli bir kariyerin anahtarı olarak görülse de iş gücü piyasasında yaşanan dönüşüm, bu anlayışın yeniden değerlendirilmesine neden oluyor.

İŞKUR’un 2026 yılı ilk çeyrek verileri, işverenlerin birçok sektörde çalışan bulmakta zorlandığını ortaya koydu. Ocak-Mart döneminde işverenlerden gelen 508 bin 910 açık işin büyük bölümü özel sektörden gelirken, en fazla personel ihtiyacı imalat sanayisinde görüldü. Meslek bazında ise özel güvenlik görevlisi, silahsız özel güvenlik görevlisi, servis elemanı, turizm ve otelcilik elemanı, reyon görevlisi ve perakende satış elemanı gibi pozisyonlar öne çıktı.

Veriler, işverenlerin özellikle uygulamalı becerilere sahip çalışan arayışını sürdürdüğünü gösterirken, mesleki eğitimin istihdamdaki rolünü de yeniden gündeme taşıdı.

MESLEKİ EĞİTİME YÖNELİK ADIMLAR ARTIYOR

Sanayi ve üretim sektörlerinde uzun süredir dile getirilen nitelikli ara eleman ihtiyacı, mesleki eğitimi yeniden ön plana çıkardı. Özellikle organize sanayi bölgeleriyle iş birliği içinde yürütülen programlar sayesinde öğrenciler eğitim sürecinde iş hayatıyla daha erken tanışma fırsatı buluyor.

TOBB, sanayi odaları ve Millî Eğitim Bakanlığı gibi makamlarca yürütülen çalışmalar, iş dünyasının uzun süredir dile getirdiği ara eleman açığını azaltmaya yönelik adımlar arasında gösteriliyor.

Örnek olarak bu kapsamda 2019 yılında 2023 Eğitim Vizyonu doğrultusunda Millî Eğitim Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul Ticaret Odası ve İstanbul Sanayi Odası arasında Mesleki Eğitim İş Birliği Protokolü imzalandı. Protokolün amacı, İstanbul’daki mesleki ve teknik eğitim kurumlarında eğitim programlarını sektörlerin ihtiyaçlarına göre şekillendirmek ve öğrencileri iş hayatına daha donanımlı şekilde hazırlamak olarak açıklanmıştı.

İŞ GÜCÜ PİYASASI NE DİYOR?

Üniversite ve meslek eğitimi tartışmasının merkezinde iş gücü piyasasının ihtiyaçları yer alıyor. İŞKUR’un 2024 İşgücü Piyasası araştırmasına göre işverenlerin en fazla eleman aradığı meslekler arasında özel güvenlik görevlisi, turizm ve otelcilik elemanı, satış danışmanı, garson, reyon görevlisi ve konfeksiyon işçisi bulunuyor. Ayrıca kaynakçılık, lojistik, mobilya imalatı ve çeşitli teknik üretim alanlarında da önemli düzeyde iş gücü ihtiyacı olduğu belirtiliyor.

İŞKUR’un 2024 yılı Açık İş İstatistikleri Raporunda   330 binin üzerinde açık iş tespit edilirken, açık işlerin yaklaşık üçte birinin imalat sektöründe bulunduğu açıklandı. Araştırma sonuçları, üretim ve teknik beceri gerektiren alanlarda yetişmiş personel ihtiyacının devam ettiğini gösteriyor.

Uzmanlara göre bu tablo, bazı gençlerin doğrudan iş hayatına atılmayı veya mesleki eğitimi tercih etmesinin temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

ÜNİVERSİTE DİPLOMASI HÂLÂ AVANTAJ SAĞLIYOR MU?

Mesleki eğitime yönelik ilginin artmasına rağmen yükseköğretim hâlâ gençlerin önemli bir bölümü için tercih edilmeye devam ediyor. YÖK verilerine göre 2024 YKS yerleştirme sonuçlarında toplam 1 milyon 21 bin 986 kontenjanın 987 bin 388’i doldu. Devlet üniversitelerinde örgün programların doluluk oranı yüzde 98,8’e ulaşırken ön lisans programlarında doluluk oranı yüzde 100 olarak gerçekleşti.

TÜİK’in 2024 Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri de üniversite mezunlarının iş gücü piyasasında önemli bir avantaj elde etmeyi sürdürdüğünü ortaya koyuyor. Verilere göre lisans mezunlarının ortalama ilk iş bulma süresi 14,4 ay, ön lisans mezunlarının ise 16 ay olarak hesaplandı.

TÜİK verilerine göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 75 seviyesinde bulunuyor. Ancak mezunların iş bulma süreleri bölümden bölüme önemli farklılıklar gösteriyor. İlk iş bulma süresinin en kısa olduğu lisans programları arasında dil ve konuşma terapisi, tıp, özel eğitim öğretmenliği ve eczacılık yer alıyor. Alan bazında ise sağlık ve refah, mühendislik, bilişim teknolojileri ve eğitim programları öne çıkıyor.

ÜNİVERSİTE OKUMADAN MESLEK SAHİBİ OLMAK MÜMKÜN MÜ?

Uzmanlara göre günümüz iş dünyasında diploma tek başına yeterli değil. Bireyler yazılım, dijital pazarlama, e-ticaret, tasarım ve çeşitli teknik alanlarda kurslar, sertifika programları ve iş başında eğitimlerle meslek sahibi olabiliyor.

Öte yandan sağlık hizmetleri, hukuk, öğretmenlik ve mühendislik gibi alanlarda üniversite eğitimi temel bir gereklilik olmaya devam ediyor. Bu nedenle uzmanlar, gençlerin tercih yaparken yalnızca diploma hedefiyle değil, ilgi alanları, yetenekleri ve iş gücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda karar vermesi gerektiğini vurguluyor.

GENÇLERİN KARARINI GELECEK KAYGISI BELİRLİYOR

Artan eğitim maliyetleri, mezuniyet sonrası istihdam kaygısı, değişen iş piyasası ve kontenjanların azaltılması gibi pek çok etken gençlerin eğitim tercihlerini doğrudan etkiliyor. Birçok öğrenci eğitim süresinin uzunluğu ile elde edeceği gelir arasındaki ilişkiyi daha fazla sorguluyor.

Veriler, üniversite ile mesleki eğitimin birbirinin alternatifi olmaktan çok farklı kariyer yolları sunduğunu gösteriyor. Bazı alanlarda üniversite eğitimi gerekliliğini korurken, bazı sektörlerde uygulamalı beceriler ve mesleki eğitim daha hızlı istihdam fırsatı sağlayabiliyor. Uzmanlara göre günümüz iş dünyasında başarıyı belirleyen temel unsur ise diploma sahibi olmaktan çok, değişen ihtiyaçlara uyum sağlayabilen ve sürekli kendini geliştiren bireyler olmak.

Haber: Rabia Kayıt