ÜNİVERSİTE OKUMADAN PARA KAZANAN GENÇLERİN SAYISI ARTIYOR MU?

Günümüzde diploma hâlâ önemini korusa da gençlerin kariyer tercihleri değişiyor. Üniversite yerine sertifika programlarına yönelen, doğrudan iş hayatına atılan veya dijital platformlar üzerinden gelir elde eden gençlerin sayısı artıyor. Gençler ekonomik koşulların ve iş gücü piyasasındaki dönüşümün etkisiyle tercihlerini yeniden şekillendiriyor.

Son yıllarda iş dünyasında yaşanan değişimler, gençlerin eğitim ve çalışma hayatına bakışını dönüştürüyor. Özellikle teknoloji, dijital hizmetler ve serbest çalışma modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte bazı gençler üniversite eğitimi yerine daha kısa sürede gelir elde edebilecekleri alternatif yollara yöneliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı “İstatistiklerle Gençlik” verilerine göre gençlerin istihdam oranı yüzde 47,6’ya yükselirken, genç işsizlik oranı yüzde 15,3’e düştü. Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı ise yüzde 23,3’e çıktı. Başka bir ifadeyle yaklaşık her dört gençten biri ne eğitim hayatında ne de çalışma hayatında yer alıyor. Bu tablo, gençlerin kariyer yolculuğunda yeni arayışların güçlendiğine işaret ediyor.

DİPLOMA ÖNEMİNİ KORUYOR ANCAK TEK KRİTER DEĞİL

Üniversite eğitimi sağlık, hukuk, mühendislik ve öğretmenlik gibi birçok meslek için vazgeçilmezliğini koruyor. Ancak iş dünyasında artık artan mezun sayısı ve dijitlleşen dünya nedeniyle yalnızca diploma değil; teknik beceri, yabancı dil bilgisi, dijital yetkinlik, iletişim kabiliyeti ve iş deneyimi de gibi ayırıcı özellikler talep ediliyor.

Veriler göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 75,0 oldu. Bu veriler ışığında üniversite eğitiminin hâlâ önemli bir avantaj sunduğu görülüyor. Ancak giderek daha fazla genç ekonomik ve değişen iş piyasası nedenleriyle kariyer yolculuğunu diploma dışındaki alternatiflerle şekillendirmeyi tercih ediyor. Bu değişimin önümüzdeki yıllarda eğitim ve istihdam politikalarının yeniden tartışılmasına neden olacağı öngörülüyor.

SERTİFİKA VE KISA SÜRELİ EĞİTİMLERE İLGİ ARTIYOR

Gençlerin yöneldiği alternatiflerin başında ön lisans bölümleri, sertifika programları ve kısa süreli mesleki eğitimler geliyor. Yazılım geliştirme, veri analizi, yapay zekâ uygulamaları, dijital pazarlama, grafik tasarım, video düzenleme, sosyal medya yönetimi ve siber güvenlik gibi alanlar son yıllarda öne çıkan sektörler arasında yer alıyor.

İşverenlerin bazı pozisyonlarda diploma şartından çok teknik yeterlilik ve uygulamalı deneyim önem vermesi de bu eğilimi destekliyor. Özellikle dijitalleşen iş dünyasında uzaktan çalışma imkanlarının yaygınlaşmasıyla birlikte gençler geleneksel mesleklerin dışındaki şartlarda çalışmaya yöneliyor.

BAZI GENÇLER NEDEN DOĞRUDAN ÇALIŞMAYI TERCİH EDİYOR?

Gençlerin üniversite yerine doğrudan iş hayatına yönelmesinin arkasında birden fazla neden bulunuyor. Artan eğitim ve yaşam maliyetleri, mezuniyet sonrası istihdam olanağı ve ekonomik belirsizlik birçok genç için hızlı gelir elde etmeyi öncelikli hale getiriyor.

Diğer yandan sosyal medya ve dijital platformlarda üniversite diploması olmadan gelir elde eden girişimci ve içerik üreticisi gibi kimselerin görünürlüğünün artması da gençlerin algısını etkiliyor.

Ayrıca gençler istihdam olanağının dengesiz olduğu günümüzde uzun süreli eğitimlere yatırım yapmaktansa usta-çırak ilişkisiyle deneyim odaklı meslek edinmeye, aile mesleklerini devam ettirmeye veya doğrudan kuryelik, kasiyerlik gibi hizmet sektöründeki istihdam olanaklarını tercih ediyor.

ÜNİVERSİTEYE GİTMEDEN HANGİ İŞLER YAPILIYOR?

Üniversite eğitimi almadan çalışan gençlerin yoğunlaştığı alanlar da çeşitleniyor. Dijital iş piyasasının büyümesiyle birlikte içerik üreticiliği, video editörlüğü, grafik tasarım, sosyal medya danışmanlığı, e-ticaret ve freelance hizmetler öne çıkıyor.

Bunun yanında kurye hizmetleri, satış danışmanlığı, çağrı merkezi çalışanlığı, müşteri temsilciliği, lojistik ve depo işleri gibi meslekler de gençlerin çalışmaya başladığı alanlar arasında bulunuyor.

Sanayi tarafında ise kaynakçılık, farklı araçların operatörlüğü, teknisyenlikler, tesisatçılık ve mobilya ustalığı gibi mesleklerde nitelikli eleman ihtiyacı devam ediyor. TÜİK verilerine göre çalışan gençlerin yüzde 57,9’u hizmet sektöründe, yüzde 30,5’i sanayide ve yüzde 11,6’sı tarım sektöründe istihdam ediliyor.

EV GENCİ KAVRAMI GÜNDEMDE

Kamuoyunda sıkça kullanılan “ev genci” kavramı, eğitimde olmayan, herhangi bir işte çalışmayan ve çoğu zaman iş aramayan gençleri ifade ediyor. TÜİK verilerine göre ev genci olan gençlerin oranı 2024 yılında yüzde 22,9 iken 2025 yılında yüzde 23,3 oldu. Ev genci olgusunun yalnızca işsizlikle açıklanamayacağı ekonomik zorluklar, eğitim maliyetleri, gelecek kaygısı ve istihdam olanakları ve iş piyasasındaki çalışma şartları gibi birçok faktörün etkili olduğu düşünülüyor.

Gençlerin üniversite eğitiminin ardından da istihdam konusunda yaşanan güçlükleri gözlemlediği bu nedenle geleneksel kariyer yollarını yeniden değerlendirdiği görülüyor.

Haber: Rabia Kayıt