Türkiye‘nin NATO‘daki stratejik öneminin artmasına katkıda bulunan başlıca nedenler şunlardır:
JEOPOLİTİK / JEOSTRATEJİK KONUM
Jeopolitik, devletlerin coğrafi konumları ile siyasi kararları arasındaki ilişkidir. Jeostrateji ise bu konumu kullanarak askeri ve siyasi planlar yapma sanatıdır.
Türkiye; Avrupa, Asya ve Orta Doğu’nun kesişim noktasında bulunuyor. Karadeniz, Akdeniz ve Türk Boğazları üzerindeki konumu, NATO’nun deniz güvenliği açısından kritik görülüyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında Karadeniz’in önemi daha da arttı.
BÜYÜK ASKERİ KAPASİTE
NATO dünyanın en güçlü askeri ittifaklarından biridir. Ancak, NATO’nun kendisine ait sürekli bir ordusu yoktur. Askeri gücü, üye ülkelerin gerektiğinde ittifakın emrine tahsis ettiği kuvvetlerden oluşur.
Türkiye, NATO’nun en büyük ordularından birine sahiptir. Kara kuvvetleri, özel kuvvetleri ve savunma sanayii kapasitesiyle ittifak operasyonlarında önemli rol oynayabiliyor.
Yaklaşık olarak aktif personel sayıları şöyledir:
1) ABD: 1,3 milyon
2) Türkiye: 350–400 bin
3) Fransa: 200 bin
4) Almanya: 180 bin
5) İtalya: 170 bin
6) İngiltere: 140 bin
Yalnızca kara kuvvetleri açısından bakıldığında da ABD ilk sıradadır. Ancak Türkiye, NATO içinde en büyük kara kuvvetlerinden birine sahip olup bu alanda genellikle ikinci sırada yer alır.
Bu arada aktif personel sayısı tek başına askeri gücü belirlemez. Eğitim düzeyi, teknoloji, hava ve deniz kuvvetleri, lojistik kapasite ve savunma sanayii de askeri etkinlik açısından önemli unsurlardır.
SAVUNMA SANAYİİNDEKİ GELİŞMELER
Yerli insansız hava araçları, deniz platformları ve füze sistemleri Türkiye’nin askeri kabiliyetlerini artırdı. Bu durum NATO içinde ortak operasyon kabiliyetine katkı sağlayan unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Türkiye savunma sanayii envanteri, son yıllarda yerlilik oranının artmasıyla İHA/SİHA’lar, hava savunma sistemleri, deniz platformları ve zırhlı kara araçlarında devrim niteliğinde sistemlere kavuşmuştur. Yerli sanayi devleri TUSAŞ, BAYKAR, ASELSAN, ROKETSAN ve MKE öncülüğünde geliştirilen envanterin öne çıkan vurucu güçleri şunlardır:
Hava Araçları ve İHA/SİHA’lar: KAAN (Milli Muharip Uçak), HÜRJET, AKINCI, ANKA-3 (MİUS), KIZILELMA (İnsansız Savaş Uçağı), BAYRAKTAR TB2/TB3, ATAK 2 ve GÖKBEY helikopterleri.
Hava Savunma Sistemleri: Uzun menzilli SİPER, orta irtifa HİSAR-O+, alçak irtifa HİSAR-A+, portatif SUNGUR ve mobil BURÇ.
Deniz Platformları: TCG ANADOLU (Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi), İSTİF Sınıfı fırkateynler (TCG İstanbul), MİLGEM korvetleri, AKYA (Ağır Torpido) ve PİRİREİS (Denizaltı).
Füzeler ve Hassas Mühimmatlar: TAYFUN, CENK (Balistik Füzeler), ATMACA (Gemisavar), KARA ATMACA (Seyir Füzesi), BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN (Hava-Hava Füzeleri) ile MAM (Mini Akıllı Mühimmat) ailesi.
Kara Sistemleri: ALTAY Ana Muharebe Tankı, yeni nesil modernize M60T tankları, FIRTINA obüsleri ve KORKUT (Hava Savunma Sistemi).
Elektronik Harp ve Radarlar: KORAL-2 (Elektronik Harp Sistemi), ERALP (Erken İhbar Radar Sistemi) ve HAVA SOJ.
KARADENİZ GÜVENLİĞİ
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş sonrasında Karadeniz’deki denge NATO açısından daha kritik hale geldi. Türkiye’nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi hükümlerini uygulaması, savaş gemilerinin boğazlardan geçişini düzenlemesi bakımından önemli bir rol oynadı.
ENERJİ KORİDORLARI
Kafkasya ve Orta Asya’dan Avrupa’ya uzanan doğal gaz ve petrol hatlarının önemli bir bölümü Türkiye üzerinden geçiyor. Enerji arz güvenliği, NATO üyelerinin güvenlik değerlendirmelerinde giderek daha fazla yer tutuyor.
TERÖRLE MÜCADELE VE GÖÇ
Türkiye; Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz’e yakınlığı nedeniyle terörle mücadele, düzensiz göç ve sınır güvenliği konularında NATO açısından önemli bir ortak olarak görülüyor.
Ancak bazı sınırlayıcı faktörler de var.
Türkiye’nin stratejik önemi artsa da NATO içinde zaman zaman şu başlıklarda görüş ayrılıkları yaşanabiliyor:
Savunma sistemleri tedariki,
Doğu Akdeniz’deki anlaşmazlıklar,
Bazı dış politika konuları,
Bazı NATO üyeleriyle ikili siyasi gerilimler.
Bu nedenle uzmanlar genellikle iki farklı kavramı birbirinden ayırır:
Stratejik önem: Türkiye’nin coğrafi konumu, askeri kapasitesi ve bölgesel rolü nedeniyle yüksek düzeydedir.
Siyasi uyum: NATO içinde tüm konularda tam bir görüş birliği olduğu anlamına gelmez.
Özetle, son yıllarda özellikle Karadeniz güvenliği, Rusya-Ukrayna savaşı, enerji güvenliği ve bölgesel krizler nedeniyle Türkiye’nin NATO açısından stratejik değeri birçok analiste göre daha görünür hale gelmiştir. Buna karşılık, bu artan stratejik önem, Türkiye ile tüm NATO müttefikleri arasında her konuda tam bir siyasi uzlaşma bulunduğu anlamına da gelmemektedir.
Haber ✒️ Hasan Hüseyin AKINCI
