Akıl Sağlığı Raporunun Neden, Nasıl ve Hangi Koşullar İçin Alınması Gerekiyor?

Akıl Sağlığı Raporu birçok hukuki işlemde gündeme geliyor ve kişinin yaptığı işlemin sonuçlarını anlayabilecek zihinsel yetkinliğe sahip olup olmadığını belirleme amacını taşıyor.

Toplumda kişilerin hukuki işlemlerde akıl sağlığının, karar verme ve ayırt etme gücüne sahip olup olmadığının değerlendirilmesi için talep edilen resmi bir belge olarak ifade ediliyor. Kişinin zihinsel yetkinliği konusunda şüphe duyulması halinde ilgili kurumlardan istenen akıl sağlığı raporu hakkındaki bilgiler haberin devamında yer alıyor.

Akıl Sağlığı Raporu Nedir?

Akıl sağlığı raporu, kişinin yaptığı hukuki işlemin sonuçlarını anlayabilecek zihinsel kapasiteye sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla düzenlenen bir belgedir. Hukuki dilde bu durum “fiil ehliyeti” olarak ifade ediliyor. Türk Medeni Kanunu’na göre bir kişinin hukuki işlem yapabilmesi için ayırt etme gücüne sahip olması gerekiyor. Demans, alzheimer ya da yaşlılığa bağlı bilişsel kayıplar yaşanıyorsa yapılacak işlem hukuken geçersiz sayılabiliyor. Akıl sağlığı raporu sayesinde işlemi yapacak kişinin zihinsel durumunun yerinde olduğu kanıtlanmış oluyor.

Akıl Sağlığı Raporu Hangi İşlemlerde Gerekli Oluyor?

Raporun istenmesindeki amaç, kişinin yaptığı işlemin bilincinde olup olmadığını ve sonuçlarını anlayıp anlayamadığını değerlendirmektir. Rapor en sık şu işlemler için isteniyor:

• Tapu satış ve devir işlemleri
• Vekaletname düzenlenmesi
• Vasiyetname hazırlanması
• Noterde yapılan bazı sözleşmeler
• Mirasla ilgili bazı hukuki işlemler

65 Yaş Üstü Bireylerin Akıl Sağlığı Raporu Alması Zorunlu Mu?

Toplumda bilinenin aksine, Türkiye’de 65 yaş üstü kişilerin akıl sağlığı raporu almasının zorunlu olduğuna dair bir düzenleme bulunmuyor. Noter veya tapu görevlisi, kişinin zihinsel durumunun yerinde olmadığından şüphe duyduğu zaman bu raporu talep edebiliyor. Bu nedenle yaş, tek başına rapor istemek için yeterli bir gerekçe oluşturmuyor.

Rapor Kim Tarafından Düzenleniyor?

Türkiye’de akıl sağlığı raporu, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri, aile hekimlikleri ve adli psikiyatri poliklinikleri gibi sağlık kuruluşları tarafından veriliyor. Özellikle gayrimenkul devrini gerektiren vekaletname veya sözleşmeler ile vasiyetname gibi işlemler için raporun hastanelerden ya da ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinden alınmasının daha doğru olabileceği belirtiliyor.

Değerlendirme Sırasında Nelere Dikkat Ediliyor?

Doktorlar kişinin;

• Tarih ve yer bilgisine hakim olup olmadığına,
• Karar verme becerisine,
• Hafızasına,
• Mantıklı iletişim kurup kuramadığına,
• Olayın sonuçlarını anlayıp anlamadığına

bakıyor. Bazı durumlarda Mini Mental Durum Testi gibi bilişsel değerlendirme yöntemlerinin de kullanılabildiği ifade ediliyor.

Akıl sağlığı raporunun temel amacı hak kayıplarını önlemek ve hukuki güvenliği sağlamak olarak gösteriliyor. Uzmanlar, raporun yaşlı bireylerin işlem yapmasını engellemek için değil, işlem sırasında sağlıklı bir iradeye sahip olup olmadıklarını değerlendirmek amacıyla düzenlendiğini belirtiyor.

Hilal Sevinç