Çocuklarımızı Biz mi Büyütüyoruz, Algoritmalar mı?

Bir zamanlar çocuklar sokakta büyürdü.

Şimdi çocuklar ekranda büyüyor.

Eskiden mahalle vardı, şimdi “akış” var.

Eskiden komşu teyze vardı, şimdi içerik öneri sistemi.

Ve en tehlikelisi şu:

Biz hâlâ ebeveyn olduğumuzu sanıyoruz.

Oysa bugün çocuklarımızın davranış kalıplarını, dikkat sürelerini, hatta hayallerini şekillendiren görünmez bir yapı var: algoritmalar.

Günümüz sahnesinde konuşulması gereken asıl mesele teknoloji değil.

Mesele güç.

Çünkü güç el değiştirdi.

Ebeveynin rehberliği yerini bildirim seslerine bıraktı.

Masal saatinin yerini otomatik oynatma aldı.

Aile içi sohbetlerin yerini kaydırma hareketi.

Ve biz bunu “çağ böyle” diyerek normalleştirdik.

Oysa algoritmalar tarafsız değildir.

Onların amacı çocuğumuzu eğitmek değil, dikkatini tutmaktır.

Ekran mı Kazanacak, Anne mi?

Dikkat ise yeni çağın en değerli para birimidir.

Bir çocuğun dikkatini kim yönetiyorsa, geleceğini de o yönetir.

Dijital ebeveynlik yasak koymak değildir.

Telefonu almak hiç değildir.

Çocuğu teknolojiden koparmak zaten mümkün değildir.

Dijital ebeveynlik şudur:

Ekranı değil, bilinci yönetmek.

Çocuğa dijital dünyayı öğretmek değil,

dijital dünyada kendini kaybetmemeyi öğretmek.

Bugün birçok ebeveyn çocuğunun ekran süresini kontrol ediyor.

Ama kaç ebeveyn algoritmanın çocuğuna ne önerdiğini biliyor?

YouTube’da bir video izleyen çocuğun karşısına 20 dakika sonra nasıl bir dünya çıkıyor?

Oyun platformlarında ödül sistemi çocuk beynini nasıl şartlıyor?

Sosyal medya filtresi özgüveni nasıl dönüştürüyor?

Bunları bilmeden “iyi ebeveynim” demek mümkün mü?

Asıl soru şu:

Biz çocuklarımızı büyütürken gerçekten yanında mıyız? Belki de onların dijital gölgeleriyle mi yaşıyoruz?

Dijital çağda ebeveynlik artık korumak değil, rehberlik etmektir.

Denetlemek değil, bilinç inşa etmektir.

Korkutmak değil, güçlendirmektir.

Çünkü çocuklarımız teknoloji çağında doğdu.

Ama insan kalmak hâlâ bizim sorumluluğumuzda.

Gelecek nesil “teknoloji kullanan” değil, “teknoloji tarafından kullanılan” bir nesil mi olacak?

Bu sorunun cevabı, ebeveynin cesaretinde saklı.

Ve belki de artık şu cümleyi kurma zamanı:

“Algoritmalar güçlü olabilir.

Ama bilinçli bir ebeveyn daha güçlüdür.”

—

Tülay Ataman