Teknoloji: Vicdan, Travma ve İnsan!

Savaş her zaman insanlığın en karanlık yanlarını ortaya çıkarmıştır. Ancak teknoloji, bu karanlığı farklı bir biçimde büyütüyor. Artık cephede askerler değil, uzaktan kumanda edilen dronelar, yapay zekâ sistemleri ve robotik silahlar var. Görünen o ki savaşın yüzü değişti; ama insan üzerindeki etkisi değişmedi, hatta belki daha da karmaşıklaştı.

Teknoloji, savaşı hem uzaklaştırdı hem de görünmezleştirdi. Bir komutan ekran başında, binlerce kilometre uzaktaki bir bölgeyi gözetlerken, insan hayatı dijital bir veri gibi işleniyor. Ama ekranın arkasındaki insan, her bir kaybın, her bir travmanın yükünü hâlâ taşıyor. Psikolojik etkiler, teknolojiye rağmen doğrudan ve yıkıcı. Post-travmatik stres, suçluluk duygusu ve empati eksikliği, yeni nesil savaşın gölgesinde büyüyor.

Bir diğer önemli nokta, teknolojinin savaşın şiddetini görünmez kılması. Görüntülerde insan figürleri piksellerle kayboluyor; ancak acı, korku ve ölüm hâlâ aynı gerçekliğe sahip. Savaş makineleriyle donatılmış bir dünyada, insanın içsel savaşı hiç bitmiyor. Zira bu teknolojik mesafe, hem mağduru hem fail olanı duygusal olarak soyutluyor ve empatiyi azaltıyor.

Ancak insan hâlâ merkezde. Teknoloji savaşın aracıdır, insan ise hâlâ duyguların, ahlakın ve kararların taşıyıcısı. Bir dronun düğmesine basan parmak, bir yapay zekânın yönettiği silah sistemi… tüm bunların arkasında hâlâ bir insan var. İşte burada, teknolojinin savaş üzerindeki etkisi değil, insanın bu etkileri nasıl içselleştirdiği ve bu karanlık süreçlerle nasıl başa çıktığı önem kazanıyor.

Teknoloji, insanı savaşın merkezinden uzaklaştırıyor gibi görünse de, ruhlarımız hâlâ savaşın gölgesinde. Ve belki de en büyük savaş, sahada değil, insanın kendi içinde, vicdanıyla, kayıplarıyla ve travmalarıyla verdiği savaş.

Tülay Ataman