Savaşın Tişörtü Olur mu?

Amerika’da bazı internet sitelerinde “Operation Epic Fury” ve “Lion’s Roar” yazılı tişörtlerin satıldığı haberleri sosyal medyada dolaşıyor. Bir askeri operasyonun adı, birkaç hafta içinde grafik tasarım objesine, ardından da e-ticaret ürününe dönüşüyor. Soru şu: Bir savaşın pazarlama dili olabilir mi?

Modern çağda savaş sadece cephede yaşanmıyor. Algıda, sosyal medyada, popüler kültürde de sürüyor. Operasyon isimleri artık askeri raporlardan çıkıp sokak modasına giriyor. “Epic Fury” gibi ifadeler kulağa bir video oyunu seviyesi gibi geliyor. Oysa gerçek savaş; insanların evlerinden olduğu, çocukların korkuyla büyüdüğü, ekonomilerin çöktüğü bir travma alanıdır.

Bir kesim için bu tişörtler “milliyetçi gurur” ya da “askeri destek” sembolü olabilir. Ancak savaşın ticarileştirilmesi, acının metalaştırılması anlamına da gelir. Savaş bir marka değildir. Bir logoya, bir baskıya, bir kampanya sloganına indirgenemez. Çünkü savaşın karşılığı tasarım değil, insan hayatıdır.

Tarihte de benzer örnekler görüldü. Vietnam Savaşı döneminde sloganlar popüler kültüre taşındı. Körfez Savaşı yıllarında askeri ikonografi moda oldu. Ancak her dönemde aynı etik tartışma yükseldi: “Zafer” kelimesi tişörte sığabilir mi?

Bu mesele sadece Amerika ile sınırlı değil. Dünyanın neresinde olursa olsun, savaşın romantize edilmesi tehlikelidir. Çünkü romantizm gerçekliği perdeleyebilir. Operasyon isimleri güçlü, dramatik ve etkileyici seçilir; fakat bu isimlerin arkasında yıkım vardır.

Savaşın ekonomik bir pazara dönüşmesi ise ayrı bir tartışma başlığı. Savunma sanayi yatırımları, borsa hareketleri, medya reytingleri… Şimdi buna bir de “savaş merch’i” ekleniyor. Dijital çağda her şey satılabilir hale geldiğinde, etik sınır nerede başlıyor?

Belki de asıl soru şu: Bir ülkeyi desteklemek ile savaşı estetikleştirmek arasındaki çizgi nerede? Askerine moral vermek başka, çatışmayı popüler kültür ürünü haline getirmek başka.

Tişört üzerindeki bir kelime bazıları için gurur, bazıları için travma demek olabilir. Bu yüzden savaşın dili ne kadar güçlü olursa olsun, vicdanın dili daha güçlü kalmalı.

Çünkü savaş bir tasarım trendi değil, insanlığın en ağır sınavıdır.

Tülay Ataman